ทะเบียนบ้านคืออะไร? เอกสารสำคัญสำหรับคนมีบ้าน

ไม่ว่าคุณจะอาศัยอยู่ที่ไหน จะเป็นบ้านหรือคอนโด ทะเบียนบ้านคือเอกสารสำคัญที่ทุกบ้าน ทุกครอบครัวต้องมีเพราะเป็นเอกสารทางกฎหมายตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 

ทะเบียนบ้านคือเอกสารที่เอาไว้ยืนยันตัวตน หลักแหล่งที่อยู่ตามกฎหมาย ใช้ในการทำธุรกรรมสำคัญต่าง ๆ เช่น การทำบัตรประชาชน การเรียน การซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ อีกทั้งเจ้าบ้านมีหน้าที่แจ้งเรื่องต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในบ้าน เช่น แจ้งเกิด แจ้งตายและแจ้งย้ายเข้าออก

Nestopa ได้รวบรวมเรื่องน่ารู้เกี่ยวกับทะเบียนบ้านมาให้คนมีบ้านได้ทำความเข้าใจแล้ววันนี้

Key Takeaway

• ทะเบียนบ้านคือ ทะเบียนประจำบ้านแต่ละบ้านซึ่งแสดงเลขประจำบ้านและรายการของคน ทั้งหมดผู้อยู่ในบ้าน 

• การขอทะเบียนบ้านใหม่ เจ้าของบ้านต้องดำเนินการยื่นคำร้องภายใน 15 วันหลังจากสร้างบ้านเสร็จสมบูรณ์ หากล่าช้ามีโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท

• เป็นเจ้าของบ้านได้ หลายหลัง โดยไม่มีข้อจำกัดระบุไว้ในเอกสาร แต่ในทางกฎหมายทะเบียนราษฎร คุณจะมีข้อจำกัดเรื่องการเป็น "เจ้าบ้าน" และการมีชื่อในทะเบียนบ้าน

• ทะเบียนบ้านที่ไม่มีเจ้าบ้าน สามารถปล่อยให้ทะเบียนบ้านว่างโดยไม่มีเจ้าบ้านได้ แต่ควรพิจารณาเรื่องแผนการขายบ้านในอนาคตประกอบด้วย เพราะการมีชื่อในทะเบียนบ้านอย่างน้อย 1 ปีจะช่วยลดภาระภาษีเมื่อขายบ้านได้

ทะเบียนบ้านใช้ทำอะไรบ้าง? ความสำคัญของทะเบียนบ้าน

ทะเบียนบ้านเป็นอีกหนึ่งเอกสารสำคัญทางราชการที่ใช้ประกอบกับการทำเอกสารสำคัญต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น

• ทะเบียนบ้านใช้ประกอบการทำธุรกรรมต่าง ๆ  

• การทำบัตรประชาชน 

• ขอสินเชื่อ กู้ซื้อบ้าน 

• ติดต่อราชการ 

• สมัครงาน 

• ลงทะเบียนเรียน 

• แจ้งเกิด-ตาย 

• ย้ายที่อยู่ 

• สมัครสวัสดิการรัฐ

• ใช้สิทธิเลือกตั้ง

ทะเบียนบ้านแบ่งออกเป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง?

ทะเบียนบ้านแบ่งออกเป็น 5 ประเภท ดังนี้

1. ทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) สำหรับบันทึกข้อมูลของคนสัญชาติไทยและคนต่างด้าวที่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว

2. ทะเบียนบ้าน (ท.ร.13) สำหรับบันทึกข้อมูลของคนต่างด้าวที่เข้าเมืองอย่างถูกกฎหมายแต่มีสถานะชั่วคราว หรือเข้าเมืองอย่างไม่ถูกกฎหมายตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง

3. ทะเบียนบ้านชั่วคราว คือทะเบียนประจำบ้านที่ออกให้กับบ้านที่ปลูกสร้างบนที่สาธารณะ, บุกรุกป่าสงวน, หรือสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายควบคุมการก่อสร้างอาคารหรือกฎหมายอื่น ๆ โดยถือเป็นเอกสารราชการที่ใช้ได้เหมือนทะเบียนบ้าน และผู้มีชื่อในทะเบียนบ้านชั่วคราวมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับผู้ที่มีชื่อในทะเบียนบ้าน

4. ทะเบียนบ้านชั่วคราวของสำนักทะเบียน เป็นทะเบียนที่ผู้อำนวยการทะเบียนกลางกำหนดให้สำนักทะเบียนจัดทำขึ้น เพื่อใช้ลงรายการของบุคคลที่แจ้งย้ายออกจากทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) เพื่อเดินทางไปต่างประเทศ

5. ทะเบียนบ้านกลาง ไม่ใช่ทะเบียนบ้าน แต่เป็นทะเบียนที่ผู้อำนวยการทะเบียนกลางกำหนดให้จัดทำขึ้น เพื่อลงรายการบุคคลที่ไม่อาจมีชื่อในทะเบียนบ้านใด ๆ

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: https://www.bora.dopa.go.th/callcenter1548/guidebook 

ข้อมูลในหน้าทะเบียนบ้านมีอะไรบ้าง?

ขอบคุณรูปภาพจาก https://www.matichon.co.th/local/news_65748

เลขรหัสประจำบ้านคืออะไร?

เลขรหัสประจำบ้าน คือ เลข 11 หลัก ที่ทางราชการใช้ระบุบ้านแต่ละหลังในประเทศไทย
บ้านหนึ่งหลังจะมีเลขรหัสนี้ เพียงเลขเดียว และไม่ซ้ำกับบ้านอื่น
เลขนี้สามารถดูได้จาก ทะเบียนบ้าน

เลขรหัสประจำบ้าน 11 หลัก มีความหมายว่าอะไรบ้าง?

• หลักที่ 1-4 แทนรหัสที่ตั้งของสำนักทะเบียน ซึ่งระบุถึงจังหวัด อำเภอ และตำบลของประเทศไทย

• หลักที่ 5-10 เป็นเลขลำดับเฉพาะที่เจ้าหน้าที่กำหนดให้บ้านแต่ละหลังในเขตสำนักทะเบียนนั้นๆ

• หลักที่ 11 เป็นเลขที่ใช้สำหรับตรวจสอบความถูกต้องของเลขประจำบ้านทั้งหมด

ข้อมูลอื่น ๆ เกี่ยวกับบ้านในทะเบียนบ้าน

นอกจากเลขรหัสบ้านแล้ว ยังมีข้อมูลอื่น ๆ ในทะเบียนบ้านที่บอกข้อมูลเกี่ยวกับบ้าน เช่น

• ที่อยู่ คือ บ้านเลขที่ หมู่ ถนน แขวง/ตำบล เขต/อำเภอ จังหวัด

• ชื่อหมู่บ้านหรือโครงการ เช่น หมู่บ้านสุขใจ คอนโดกอ ขอ

• ประเภทและลักษณะบ้าน เช่น บ้านเดี่ยว ตึกแฝด ตึกแถว อาคารชุด

• วันที่กำหนดบ้านเลขที่ คือวันที่ทางราชการกำหนดบ้านเลขที่ให้บ้านหลังนั้น

การขอทะเบียนบ้านต้องทำอย่างไร ใช้อะไรบ้าง?

เอกสารขอทะเบียนบ้านที่ต้องเตรียม

1. ใบรับแจ้งเกี่ยวกับบ้าน (ท.ร.9) ออกโดยผู้ใหญ่บ้าน

2. ใบอนุญาตก่อสร้าง หรือหนังสือรับรองสิ่งปลูกสร้าง

3. โฉนดที่ดิน หรือเอกสารสิทธิ์แสดงการครอบครองที่ดิน

4. บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าของบ้าน และผู้ยื่นคำขอ

5. รูปถ่ายบ้านที่สร้างเสร็จแล้ว 4 ด้าน (หน้า หลัง ซ้าย ขวา)

ขั้นตอนการขอทะเบียนบ้านใหม่ (สำหรับบ้านสร้างใหม่)

1. กำหนดเวลา เจ้าของบ้านต้องดำเนินการยื่นคำร้องภายใน 15 วันหลังจากสร้างบ้านเสร็จสมบูรณ์ หากล่าช้ามีโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท

2. ยื่นเอกสาร เตรียมเอกสารและยื่นคำร้องต่อนายทะเบียนในพื้นที่ที่บ้านตั้งอยู่ โดยเจ้าหน้าที่จะตรวจสอบเอกสารต่อไป

3. ระยะเวลาดำเนินการ นายทะเบียนจะกำหนดเลขที่บ้านและสมุดทะเบียนบ้านให้ภายใน 7 วัน (ในเขตเทศบาล) หรือ 30 วัน (นอกเขตเทศบาล)

4. ออกเลขที่บ้าน นอกจากเลขที่บ้าน เจ้าหน้าที่จะออกสมุดทะเบียนบ้าน และสำเนาทะเบียนบ้านด้วย โดยเจ้าของบ้านสามารถทำป้ายเลขที่ติดหน้าบ้านได้เลย

5. ย้ายบุคคลเข้า หลังออกบ้านเลขที่และทะเบียนบ้านเรียบร้อยแล้ว ก็ย้ายชื่อบุคคลเข้าทะเบียนบ้านต่อได้เลย

"เจ้าบ้าน" กับ "เจ้าของบ้าน" ต่างกันอย่างไร?

เจ้าบ้าน 

คือผู้ซึ่งเป็นหัวหน้าครอบครองบ้าน (อาจเป็นผู้เช่าหรือผู้อื่นที่ได้รับมอบหมาย) มีหน้าที่ตามกฎหมายทะเบียนราษฎร เช่น การแจ้งเกิด แจ้งตาย แจ้งย้ายที่อยู่

เจ้าของบ้าน 

คือผู้มีกรรมสิทธิ์ในตัวบ้านและโฉนดที่ดิน มีสิทธิ์ขายหรือโอนอสังหาริมทรัพย์นั้น

ข้อควรระวัง ทะเบียนบ้านสามารถไม่มีเจ้าบ้านได้ (บ้านว่าง) แต่หากขายบ้านโดยไม่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านมาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ปี จะต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ

แจ้งชื่อย้ายเข้าหรือย้ายออกต้องทำอย่างไร?

เจ้าบ้านในทะเบียนบ้านมีหน้าที่แจ้งการย้ายชื่อเข้าหรือออกต่อทะเบียนภายใน 15 วัน นับแต่วันที่มีการย้ายเข้าหรือย้ายออก หากฝ่าฝืนอาจมีโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท หลักเกณฑ์ในการย้ายชื่อเข้าออกจากทะเบียนบ้านมีดังนี้

การแจ้งย้ายเข้าบ้าน 

เจ้าบ้านมีหน้าที่ยื่นเอกสารและหลักฐานต่อสำนักทะเบียนในพื้นที่ที่ต้องการย้ายเข้า เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสารเสร็จสมบูรณ์แล้ว จะคืนทะเบียนบ้านให้แก่ผู้แจ้ง โดยมีเอกสารที่ต้องเตรียมดังนี้

• สำเนาทะเบียนบ้าน (ฉบับเจ้าบ้าน) 

• บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าบ้าน

• กรณีเจ้าบ้านไม่ได้แจ้งย้ายด้วยตนเอง จะต้องมีหนังสือมอบหมายจากเจ้าบ้าน

• บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ที่ได้รับมอบหมายจากเจ้าบ้าน 

• ใบแจ้งการย้ายที่อยู่ (ท.ร. 6) ตอนที่ 1 และ 2 ซึ่งเจ้าบ้านลงนามยินยอมให้ย้ายเข้าแล้ว

การแจ้งย้ายออกจากบ้าน 

สำหรับการแจ้งย้ายออก เจ้าบ้านต้องยื่นเอกสารต่อนายทะเบียนที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอที่ทะเบียนบ้านนั้นตั้งอยู่ หลังจากที่เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสารแล้ว จะมีการประทับคำว่า "ย้าย" ลงบนใบแจ้งการย้ายที่อยู่ โดยเอกสารที่จำเป็นต้องเตรียมมีดังนี้

• สำเนาทะเบียนบ้าน (ฉบับเจ้าบ้าน)

• บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าบ้าน

• กรณีเจ้าบ้านไม่ได้แจ้งย้ายด้วยตนเอง หนังสือมอบหมายจากเจ้าบ้าน

• บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ที่ได้รับมอบหมายจากเจ้า

• บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ย้ายที่อยู่กรณีแจ้งย้ายที่อยู่ของตนเอง

ทะเบียนบ้านไม่มี “เจ้าบ้าน” ได้ไหม?

ทะเบียนบ้านสามารถไม่มี "เจ้าบ้าน" ได้ โดยมีรายละเอียดและข้อควรระวังดังนี้

1. สถานะ "บ้านว่าง" ในระบบทะเบียนราษฎร หากทะเบียนบ้านนั้นไม่มีผู้ใดเป็นเจ้าบ้าน หรือไม่มีชื่อผู้อาศัยอยู่ในบ้านเลย (เช่น บ้านสร้างเสร็จใหม่ที่ยังไม่ย้ายเข้า หรือย้ายออกหมดแล้ว) ทะเบียนบ้านฉบับนั้นจะอยู่ในสถานะที่เรียกว่า "บ้านว่าง"

2. ข้อควรระวังเรื่อง "ภาษีธุรกิจเฉพาะ" แม้ทะเบียนบ้านจะสามารถไม่มีเจ้าบ้านได้ แต่หากคุณเป็น "เจ้าของบ้าน" (ผู้ถือกรรมสิทธิ์) การไม่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านอาจส่งผลกระทบเมื่อต้องการขายบ้าน กล่าวคือ

• หากคุณขายบ้านโดยที่ ไม่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านมาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ปี คุณจะ ไม่ได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะ

• กฎหมายกำหนดให้ยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะสำหรับการขายอสังหาริมทรัพย์ที่ใช้อยู่อาศัย ก็ต่อเมื่อผู้ขายมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านไม่น้อยกว่า 1 ปี นับตั้งแต่วันที่ได้มา

3. การปฏิบัติหน้าที่แทนเจ้าบ้าน ตามกฎหมาย "เจ้าบ้าน" คือหัวหน้าผู้ครอบครองบ้านที่มีหน้าที่แจ้งเกิด แจ้งตาย หรือแจ้งย้ายที่อยู่, ในกรณีที่ทะเบียนบ้านไม่มีเจ้าบ้าน (หรือเจ้าบ้านไม่อยู่ ตาย หรือสูญหาย) กฎหมายให้ถือว่า ผู้ที่มีหน้าที่ดูแลบ้านในขณะนั้น เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเจ้าบ้านแทนได้

เพื่อน ๆ สามารถปล่อยให้ทะเบียนบ้านว่างโดยไม่มีเจ้าบ้านได้ แต่ควรพิจารณาเรื่องแผนการขายบ้านในอนาคตประกอบด้วย เพราะการมีชื่อในทะเบียนบ้านอย่างน้อย 1 ปีจะช่วยลดภาระภาษีเมื่อขายบ้านได้

เราสามารถเป็นเจ้าของบ้านได้กี่หลัง?

จากข้อมูลในแหล่งที่มาสรุปได้ว่า เพื่อน ๆ สามารถเป็น "เจ้าของบ้าน" (ผู้ถือกรรมสิทธิ์) ได้ หลายหลัง โดยไม่มีข้อจำกัดระบุไว้ในเอกสาร แต่ในทางกฎหมายทะเบียนราษฎร จะมีข้อจำกัดเรื่องการเป็น "เจ้าบ้าน" และการมีชื่อในทะเบียนบ้าน ดังนี้

1. เป็น "เจ้าของบ้าน" ได้หลายหลัง คุณสามารถซื้อบ้านหรือคอนโดมิเนียมเพื่ออยู่อาศัยหรือลงทุนได้หลายแห่ง และมีชื่อเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ในโฉนดที่ดินหรือสัญญาซื้อขายได้ตามปกติ

2. เป็น "เจ้าบ้าน" ได้เพียงหลังเดียว แม้จะเป็นเจ้าของบ้านหลายหลัง แต่คุณสามารถมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) ได้เพียง แห่งเดียว เท่านั้นในเวลาเดียวกัน, เนื่องจากกฎหมายกำหนดให้บุคคลมีภูมิลำเนาได้เพียงแห่งเดียว จึงไม่สามารถเป็นเจ้าบ้านในทะเบียนบ้านพร้อมกัน 2 หลังได้

3. แนวทางจัดการสำหรับผู้มีบ้านหลายหลัง หากคุณมีบ้านหลายหลัง คุณจะต้องเลือกมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านเพียง 1 หลัง ส่วนหลังอื่นๆ สามารถจัดการได้ดังนี้

• ใส่ชื่อบุคคลอื่น นำชื่อของญาติ พ่อแม่ หรือพี่น้อง มาใส่ในทะเบียนบ้านและแต่งตั้งให้เป็นเจ้าบ้านแทน

• ปล่อยว่าง (ไม่มีเจ้าบ้าน) ทะเบียนบ้านสามารถปล่อยให้ "ว่าง" โดยไม่มีชื่อเจ้าบ้านหรือผู้อาศัยเลยก็ได้ (สถานะบ้านว่าง)

ข้อควรระวัง: หากคุณขายบ้านที่คุณเป็นเจ้าของแต่ ไม่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านของหลังนั้นเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 1 ปี คุณจะ ไม่ได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะ ซึ่งเป็นภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นเมื่อทำการขายอสังหาริมทรัพย์

หาบ้านหลังใหม่ไปกับเรา

ตอนนี้เพื่อน ๆ ก็รู้แล้วว่า ทะเบียนบ้านคืออะไร ใช้เอกสาร และขั้นตอนในการขอทะเบียนบ้านมีอะไรบ้าง อีกทั้งเรายังเสริมข้อมูลเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างเจ้าบ้านและเจ้าของบ้าน และขั้นตอนการแจ้งย้ายเข้าและย้ายออกจากบ้านให้อีกด้วย ทั้งนี้ถ้าเพื่อน ๆ ต้องการซื้อบ้านหรือคอนโดใหม่ ไว้ใจพวกเรา Nestopa ได้เลย! สามารถแวะชมเว็บไซต์ของพวกเราได้ที่ Nestopa.com
อ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม: ทำทะเบียนบ้านหายไม่ต้องแจ้งความ ลิสต์ขั้นตอนทำเล่มใหม่