เช็คลิสต์! ของไหว้ตรุษจีน 2569 มีอะไรบ้างที่ต้องเตรียม

วันตรุษจีนคือเทศกาลปีใหม่ตามปฏิทินจันทรคติของจีน ซึ่งนอกจากสมาชิกจะการกลับมารวมตัวเพื่อฉลองปีใหม่ร่วมกันในครอบครัวแล้ว อีกหนึ่งสื่งสำคัญที่ขาดไม่ได้ในช่วงเทศกาลตรุษจีนสำหรับครอบครัวเชื้อสายจีนก็คือการไหว้ขอพรเทพเจ้าและบรรพบุรุษที่บ้านใน ‘วันไหว้’ ดังนั้นจึงควรรู้ว่าของไหว้ตรุษจีนที่สำคัญมีอะไรบ้าง

บทความนี้ Nestopa จะรวมลิสต์วิธีไหว้และรายการของไหว้วันตรุษจีนว่ามีอะไรบ้าง ไหว้ตรุษจีนใช้อะไรบ้าง อะไรที่ขาดไม่ได้ ทั้งสำหรับไหว้เจ้า (เทพเจ้า) ไหว้บรรพบุรุษ ไหว้ผีไร้ญาติ ไปจนถึงไหว้เทพไฉ่ซิงเอี้ย (เทพเจ้าแห่งโชคลาภ)

Key Takeaway ของไหว้ตรุษจีน แบ่งเป็น เนื้อสัตว์มงคล ผลไม้มงคล อาหารและขนมมงคล เครื่องดื่ม และอุปกรณ์ในการไหว้ โดยต้องเลือกตามความหมายมงคล ชุดของไหว้ 3 อย่าง (ซาแซ) ประกอบด้วย เป็ด ไก่ หมู ชุดของไหว้ 5 อย่าง (โหงวแซ) ประกอบด้วย เป็ด ไก่ หมู ปลา และตับ ผลไม้ 5 อย่าง ประกอบด้วย ส้ม กล้วย องุ่น แอปเปิ้ลแดง และสาลี่ การไหว้ตรุษจีนแบ่งเป็น 4 ช่วงเวลา ไหว้เจ้าช่วงเช้ามืด (06.00 – 07.00 น.) ไหว้บรรพบุรุษช่วงสาย (10.00 – 11.00 น.) ไหว้ผีไร้ญาติช่วงบ่าย (14.00 – 16.00 น.) และไหว้เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ย ช่วงกลางคืน (23.00 - 01.00 น.) ของไหว้เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ย ควรเป็นอาหารเจ/มังสวิรัติ และหันรูปปั้นไปทางทิศเหนือ เคล็ดลับสำคัญคือการเลือกซื้อของไหว้คุณภาพดี และเตรียมให้ครบใน 'วันจ่าย'

ของไหว้ยอดนิยมในวันตรุษจีน มีอะไรบ้างที่ต้องเตรียม?

ของไหว้วันตรุษจีนจะเตรียมกันใน ‘วันจ่าย’ แบ่งออกเป็น เนื้อสัตว์ ผลไม้ อาหาร/ขนม เหล้า/ชา และอุปกรณ์อื่น ๆ ซึ่งของที่นำมาไหว้จะเลือกตามความหมายมงคลหรือชื่อเรียกในภาษาจีนที่พ้องกับคำมงคล โดยของไหว้ตรุษจีนยอดนิยมมีอะไรบ้าง? ไปดูกันเลย!

เนื้อสัตว์มงคล สำหรับไหว้ตรุษจีน

เนื้อสัตว์มงคลที่นิยมใช้ไหว้ตรุษจีน เช่น

• ไก่ แสดงถึงความขยันขันแข็ง ความก้าวหน้าในการงาน นิยมใช้เต็มตัวเพื่อแสดงถึงความสมบูรณ์

• หมู นิยมใช้ส่วนหัว และเนื้อหมูสามชั้น แสดงถึงความสมบูรณ์ กินดีอยู่ดี

• เป็ด นิยมใช้ทั้งตัว แสดงถึงความมั่งคั่งและความสามารถที่หลากหลายรอบด้าน

• ปลา นิยมใช้ทั้งตัว ห้ามตัดหัวและหาง แสดงถึงความสมบูรณ์ เหลือกินเหลือใช้ เพราะคำว่า “อวี๋ (鱼)”  ที่แปลว่าปลา ในภาษาจีน ออกเสียงเหมือนคำว่า “อวี๋ (鱼)” ที่แปลว่า จึงสื่อถึงการมีเหลือกินเหลือใช้

• ปลาหมึก นิยมใช้แบบแห้ง สื่อความหมายมงคลหลายข้อ

1. 1. สื่อถึงความรู้ เพราะใช้หมึกในการเขียนหนังสือ

   2. สื่อถึงการมีบริวาร เหมือนหนวดปลาหมึกที่มีหลายเส้น

   3. สื่อถึงการเหลือกินเหลือใช้ เพราะเป็นของแห้ง สามารถเก็บไว้ทานได้นาน

• กุ้ง นิยมใช้ทั้งตัว แสดงถึงความสุขและเสียงหัวเราะ เพราะคำว่ากุ้งในภาษาจีนกวางตุ้งเรียกว่า “ฮา (蝦)” คล้ายเสียงหัวเราะ

• ตับ นิยมใช้เป็นตับหมู สื่อถึงความเจริญก้าวหน้า

การไหว้ตรุษจีนนิยมเลือกใช้เนื้อสัตว์ 3 อย่าง หรือ 5 อย่าง 

การไหว้เนื้อสัตว์ 3 อย่าง เรียกว่า ซาแซ (三牲) ประกอบด้วย เนื้อเป็ด ไก่ และหมู

การไหว้เนื้อสัตว์ 5 อย่าง เรียกว่า โหงวแซ (五牲) ประกอบด้วย เนื้อเป็ด ไก่ หมู ปลาและตับ หรืออาจเพิ่มของคาวอื่น ๆ ด้วยได้เช่นกัน

ผลไม้มงคล สำหรับไหว้ตรุษจีน

ของไหว้ตรุษจีน มักจะประกอบด้วยผลไม้ 5 ชนิด ได้แก่

• ส้ม

- ส้มสีทอง หรือ “ไต้กิก (大吉)” หมายถึง โชคดี

- ส้มเขียวหวาน หรือ “จวี๋จึ (橘子)” พ้องเสียงกับคำว่า “จี๋ (吉)” แปลว่า โชคดี สิริมงคล มั่งคั่ง

• กล้วย

- ภาษาจีนแต้จิ๋วเรียกกล้วยว่า “เก็งเจีย (弓蕉)” ซึ่งคล้องจองกับ เก็งเจียเก็งไล้ คือการดึงเอาโชคลาภเข้ามา

- ลักษณะของกล้วยที่มีลูกมาก ทำให้แสดงถึงการมีลูกเต็มบ้านหลานเต็มเมือง

• องุ่น โดยเฉพาะ องุ่นแดง เพราะสีแดงเป็นสีแห่งโชคลาภ และองุ่นในภาษาจีน “ผู่ท้อ (葡萄)” สื่อถึงความเจริญงอกงาม

• แอปเปิ้ลสีแดง สื่อถึงการมีสุขภาพดี ไร้โรคภัยไข้เจ็บ พ้องเสียงกับคําว่า “ผิงอาน (平安)” ที่แปลว่าปลอดภัย สงบ

• สาลี่ โดยเฉพาะ สาลี่สีทอง สื่อถึงความมั่นคง และความโชคดี

ส่วนผลไม้ที่ไม่ควรนำมาไหว้ คือผลไม้สีดำ ที่จะแสดงถึงความทุกข์และการไว้อาลัย ดูไม่เป็นมงคล

อาหารและขนมไหว้ตรุษจีน

ขนมไหว้ตรุษจีน

• ขนมเทียน สื่อความหมายถึง ความราบรื่นในชีวิต

• ขนมเข่ง สื่อความหมายถึง ความเจริญก้าวหน้า

• ขนมถ้วยฟู สื่อความหมายถึง ความเฟื่องฟู

• ขนมจันอับ ที่ประกอบไปด้วยขนมไหว้ 5 อย่าง ได้แก่ ขนมถั่วตัด ขนมงาตัด ถั่วเคลือบน้ำตาลสีชมพูและขาว ฟักเชื่อม และขนมข้าวพอง สื่อความหมายถึง ความรักและความสามัคคีในครอบครัว

กับข้าวไหว้ตรุษจีน

• เกี๊ยว สื่อความหมายถึง ความมั่งคั่งร่ำรวย เพราะมีรูปร่างคล้ายก้อนเงินจีนโบราณ

• ปอเปี๊ยะทอด สื่อความหมายถึง ความร่ำรวยเงินทอง เพราะมีรูปร่างคล้ายทองคำแท่ง

• บะหมี่ สื่อความหมายถึง การมีอายุยืนยาว โดยมีเคล็ดคือห้ามตัดเส้นบะหมี่

• กระเพาะปลา สื่อถึง ความร่ำรวย

เครื่องดื่มไหว้ตรุษจีน

นิยมเลือกไหว้ด้วยเหล้าหรือชา จำนวน 5 ถ้วย และน้ำดื่มในจำนวนที่เท่ากัน

อุปกรณ์ไหว้ตรุษจีน

• เทียนสีแดง จำนวน 1 คู่

• ธูป โดยการไหว้ตรุษจีนใช้ธูปกี่ดอกจะแตกต่างกันไปตามวัตถุประสงค์ในการไหว้ เช่น ไหว้เทพเจ้าใช้ธูป 5 ดอก ไหว้บรรพบุรุษใช้ธูป 3 ดอก (หากเพิ่งเสียชีวิตใช้ธูป 1 ดอก) แต่ปัจจุบันอาจลดสัดส่วนลง โดยไหว้เจ้าใช้ธูป 3 ดอกและไหว้บรรพบุรุษเพียง 1 ดอก

• ประทัด เชื่อว่าช่วยขับไล่สิ่งชั่วร้ายแลพรับเอาสิ่งมงคลเข้ามาแทน

• กระดาษเงินกระดาษทอง จะนำไหว้พร้อมอาหาร แต่จะเผาหลังจาก ”เหี่ยม(拈)” หรือลาอาหารของไหว้อื่น ๆ แล้ว ประกอบด้วย

โดยนอกจากกระดาษเงินกระดาษทองเหล่านี้ ปัจจุบันยังมีการสร้างสรรค์กระดาษในรูปแบบอื่น ๆ เช่น โทรศัพท์มือถือ บ้าน รถยนต์ เสื้อผ้าแฟชั่นอีกด้วย

ของไหว้ตรุษจีนมีอะไรบ้าง? การจัดของไหว้แต่ละช่วงเวลา พร้อมวิธีจัดโต๊ะ

ของไหว้เจ้าวันตรุษจีน

การไหว้ตรุษจีนรอบแรกจะเริ่มต้นด้วยการ ‘ไหว้เจ้า’ คือการไหว้เทพเจ้า เรียกว่า “ป้ายเล่าเอี๊ยะ (拜老爷)” และไหว้เจ้าที่ที่คุ้มครองที่อยู่อาศัย เรียกว่า “ตี่จู้เอี๊ยะ (地主爷)” เพื่อขอบคุณที่คอยดูแลคุ้มครองบ้านและสมาชิกในบ้านในปีที่ผ่านมา

⏰ การไหว้เจ้าจะนิยมไหว้ในช่วงเช้ามืด ประมาณ 06.00 น. – 07.00 น.

วิธีจัดโต๊ะไหว้เจ้าวันตรุษจีน

• เทวรูป วางไว้ด้านในสุด หรือสูงกว่าโต๊ะของไหว้

• กระถางธูป วางไว้หน้าเทวรูป

• เชิงเทียน วางขนาบข้างกระถางธูป

• แจกันดอกไม้ วางขนาบเชิงเทียน

• ข้าวสวยพร้อมตะเกียบ วางเรียงหน้ากระถางธูป เชิงเทียน และแจกันดอกไม้

• ถ้วยน้ำชาหรือเหล้า วางเรียงหน้าถ้วยข้าว

• ถ้วยน้ำดื่ม วางเรียงหน้าถ้วยชาหรือเหล้า

• โหงวแซ-ซาแซ วางเรียงหน้าถ้วยน้ำดื่ม

• อาหารหวาน และ ผลไม้ วางขนาบซ้าย-ขวา ของของไหว้อื่น ๆ

• กระดาษเงินกระดาษทอง

ของไหว้บรรพบุรุษวันตรุษจีน

การไหว้ตรุษจีนรอบต่อไปคือการไหว้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว เพื่อแสดงความกตัญญูและระลึกถึงผู้มีพระคุณ รวมถึงอวยพรให้ลูกหลานมีความสุขความเจริญ

⏰ การไหว้บรรพบุรุษจะนิยมไหว้ไม่เกินเที่ยงหรือเวลาประมาณ 10.00 น. – 11.00 น.

วิธีจัดโต๊ะไหว้บรรพบุรุษวันตรุษจีน

นิยมจัดโต๊ะไหว้บรรพบุรุษที่บ้านในวันตรุษจีน

• รูปหรือป้ายบรรพบุรุษ วางไว้ด้านในสุด หรือสูงกว่าโต๊ะของไหว้

• กระถางธูป วางไว้หน้าเทวรูป

• เชิงเทียน วางขนาบข้างกระถางธูป

• แจกันดอกไม้ วางขนาบเชิงเทียน

• ข้าวสวยพร้อมตะเกียบ วางเรียงหน้ากระถางธูป เชิงเทียน และแจกันดอกไม้

• ถ้วยน้ำชาหรือเหล้า วางเรียงหน้าถ้วยข้าว

• ถ้วยน้ำดื่ม วางเรียงหน้าถ้วยชาหรือเหล้า

• โหงวแซ-ซาแซ และ อาหารคาวอื่น ๆ วางเรียงหน้าถ้วยน้ำดื่ม

• อาหารหวาน และ ผลไม้ วางขนาบซ้าย-ขวา ของของไหว้อื่น ๆ

• กระดาษเงินกระดาษทอง จำเป็นต้องมีอ่วงแซจี๊ หรือใบเปิดทางไปสู่สวรรค์ด้วย

ของไหว้ผีไร้ญาติวันตรุษจีน

การไหว้ตรุษจีนรอบบ่ายคือการไหว้สัมภเวสี ผีไม่มีญาติ หรือวิญญาณเร่ร่อน ที่เรียกว่า "ฮอเฮียตี๋(好兄弟)" เพื่อแสดงความเอื้อเฟื้อและทำทานเพื่อให้วิญญาณเหล่านั้นได้รับส่วนบุญ และเชื่อว่าจะช่วยสะเดาะเคราะห์ ขจัดอุปสรรคต่าง ๆ ในชีวิต จะเลือกไหว้หรือไม่ก็ได้

⏰ การไหว้ผีไม่มีญาติจะนิยมไหว้ไม่เกินเที่ยงหรือเวลาประมาณ 14.00 น. – 16.00 น.

วิธีจัดโต๊ะไหว้ผีไร้ญาติวันตรุษจีน

ไม่จำเป็นต้องจัดโต๊ะไหว้เป็นรูปแบบเหมือนการไหว้อื่น ๆ แต่อาจเซ่นไหว้ด้วยอาหารคาว อาหารหวาน ผลไม้ กระดาษเงินกระดาษทอง และจะจบการไหว้ด้วยการจุดประทัด โดยสำหรับอาหารในการไหว้ผีไร้ญาติ จะไม่นิยมเก็บมารับประทานต่อเอง

ของไหว้เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ยวันตรุษจีน

การไหว้ตรุษจีนรอบสุดท้ายจะจบด้วยการไหว้ “เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ย(财神爷)”  หรือ เทพเจ้าแห่งโชคลาภ เพื่อขอพรเรื่องโชคลาภ เงินทอง และความมั่งคั่งสำหรับการเริ่มต้นปีใหม่

⏰ การไหว้เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ยจะนิยมไหว้ช่วงกลางคืนของวันไหว้ คาบเกี่ยวเข้าสู่วันปีใหม่ ประมาณ 23.00 น. - 01.00 น.

นิยมใช้ของไหว้ที่เป็นอาหารเจและมังสวิรัติ

ควรหลีกเลี่ยง การไหว้อาหารที่มีเนื้อสัตว์และแอลกอฮอล์

วิธีจัดโต๊ะไหว้เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ยวันตรุษจีน

• รูปภาพหรือรูปปั้นเทพเจ้าไฉ่ซิงเอี้ย หันไปทางทิศเหนือ (คนไหว้หันหน้าาเข้าหาทิศใต้)

• กระถางธูป วางไว้หน้าเทพเจ้าไฉ่ซิงเอี้ย

• เชิงเทียน วางขนาบข้างกระถางธูป

• แจกันดอกไม้ วางขนาบเชิงเทียน

• ถ้วยน้ำชา วางเรียงหน้ากระถางธูป

• ขนมอี๊/ขนมอี๋ วางเรียงหน้าถ้วยน้ำชา

• ผลไม้ อาหารเจ และขนมมงคล วางหน้าขนมอี๊/ขนมอี๋ 

• กระดาษเงินกระดาษทอง โดยเฉพาะถังเงินถังทอง (กิมเต้า หงิ่งเต้า)

• กระเป๋าเงินที่ใช้

 

เคล็ดลับวิธีเลือกซื้อของไหว้ตรุษจีน

• ควรเลือกซื้อของให้เสร็จและครบในวันจ่าย หรือสั่งจองล่วงหน้า เพื่อป้องกันของหมดและจะเพื่อให้ได้ของที่มีคุณภาพ

• ตามธรรมเนียมหลังไหว้ตรุษจีน สมาชิกในครอบครัวจะนำอาหารที่ผ่านการไหว้แล้วมารับประทานร่วมกันดังนั้นจึงควรเลือกอาหารที่จะนำมาเป็นของไหว้ตรุษจีนที่มีคุณภาพดี

    เนื้อสัตว์ ควรเลือกที่มีสีสัน ไม่ซีด และเนื้อยังสดใหม่ ไม่มีกลิ่นเหม็น

    ผักและผลไม้ ควรเลือกที่ไม่ช้ำ ต้องไม่มีคราบสารพิษ หรือเลือกซื้อผักผลไม้ชนิดปลอดสารพิษ และควรล้างก่อนนำมาประกอบอาหาร

ของไหว้ตรุษจีน 5 อย่างมีอะไรบ้าง?

หมายเลข 5 (五) ในบริบทสังคมจีน ถือว่าเป็นเลขมงคลเชื่อมโยงกับเบญจพร หรือพรห้าประการ (五福) ได้แก่

1. ฉางโซ่ว (长寿) คือ การอายุยืนยาว
2. ฟู่กุ้ย (富贵) คือ ความมั่งคั่งร่ำรวย
3. คังหนิง (康宁) คือ การมีสุขภาพดีปราศจากโรคภัย
4. เห่าเต๋อ (好得) คือ การมีคุณธรรมอันประเสริฐ
5. ซ่านจง (善终) คือ การตายอย่างสงบสุข

และยังสื่อถึงธาตุของคนจีน ได้แก่ ไม้ (木) ไฟ (火) ดิน (土) ทอง (金) และน้ำ (水)

ทำให้นิยมใช้ของไหว้ตรุษจีนเป็นเลข 5 เช่น

• เนื้อสัตว์ 5 อย่าง หรือ โหงวแซ (五牲) ประกอบด้วย เนื้อเป็ด ไก่ หมู ปลาและตับ

• ผลไม้มงคล 5 อย่าง ประกอบด้วย ส้ม กล้วย องุ่ม แอปเปิ้ล สาลี่

• ธูป 5 ดอก ในการไหว้เทพเจ้าวันตรุษจีน

จัดของไหว้ตรุษจีนอย่างถูกต้อง รับโชคเริ่มต้นปีใหม่

การไหว้ตรุษจีนจึงเป็นมากกว่าการทำตามประเพณี แต่เป็นการแสดงความเคารพต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ และความปรารถนาดีต่อคนในครอบครัว และเป็นการภาวนาขอพรให้ชีวิตมีความเจริญรุ่งเรือง มีความสุข และเต็มไปด้วยโชคลาภตลอดปีต่อไป

ขอบคุณข้อมูลจาก

• กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร
• วารสารประเพณีการไหว้ในเทศกาลตรุษจีน
  

บทความอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

• คำอวยพรตรุษจีนประจำปี 2569 ต้อนรับปีม้า มหามงคล